Dasturiy Ta’minotni Sinash (QA) Qo’llanmalari

Dasturiy ta’minot sifatini ta’minlash (Quality Assurance) sohasiga oid barcha fundamental nazariy bilimlar, hayotiy sikllar, sinov darajalari, tarmoq arxitekturasi va metodologiyalar to’plami.

Ushbu o’quv dasturi xalqaro ISTQB CTFL v4.0, ISO/IEC/IEEE 29119 hamda TpointTech Software Testing Tutorial standartlari asosida to’liq adabiy o’zbek tilida bayon etilgan.

1. Software Testing O’quv Dasturi

Dasturiy ta’minotni sinashning barcha poydevor tushunchalarini o’rganishingiz mumkin bo’lgan 9 ta asosiy mavzu:

Dasturiy sinovning mohiyati, ahamiyati, biznesdagi o’rni, sifat atributlari va sinov turlari.

1. Dasturiy Ta'minotni Sinash Qo'llanmasi

Sinovning 7 ta oltin tamoyili: nuqsonlar borligi, to’liq sinovning imkonsizligi va pestitsid paradoksi.

2. Dasturiy Ta'minotni Sinash Tamoyillari

Dasturiy mahsulot ishlab chiqish hayotiy siklining barcha 6 bosqichi va ularning natijalari.

3. SDLC: Ishlab Chiqish Hayotiy Davri

Sinov hayotiy sikli, kirish va chiqish mezonlari hamda bosqichma-bosqich sinov faoliyati.

4. STLC: Sinash Hayotiy Davri

Dasturiy sinov turlarining to’liq tasnifi: Manual vs Automation, Funksional va Nofunksional sinovlar.

5. Dasturiy Ta'minotni Sinash Turlari

Sinov darajalari piramidasi: Unit, Integration (Stubs/Drivers), System va Acceptance (Alpha/Beta).

6. Dasturiy Ta'minotni Sinash Darajalari

Dasturiy interfeyslarni (API) sinash asoslari: HTTP metodlari, status kodlari va JSON validatsiyasi.

7. API Sinovlari Bo'yicha Qo'llanma

Qabul sinovlariga asoslangan dasturlash, “Uch Do’st” (The Three Amigos) va 4D rivojlanish sikli.

8. Qabul Sinovlariga Asoslangan Ishlab Chiqish (ATDD)

Sinov va tadqiqot metodologiyalari turlari: Miqdoriy, Sifat, Agile, V-Model va Risk-based yondashuvlar.

9. Metodologik Turlar (Methodological Types)

2. SDLC Modellari (Software Development Life Cycle Models)

Dasturiy ta’minotni ishlab chiqish va sinash strategiyasini belgilovchi asosiy SDLC modellari:

SDLC modellarining umumiy xaritasi, taqqoslash va har bir modelning sinov jarayonidagi o’rni.

SDLC Modellari Markazi

Klassik chiziqli ketma-ket model: 7 ta bosqich, texnik-iqtisodiy asoslash va qat’iy talablar.

1. Sharshara Modeli (Waterfall Model)

Xatarlarni tahlil qilish va iterativ yondashuv: Katta va kichik o’zgarishlar, MS Excel moduli misoli.

2. Spiral Modeli (Spiral Model)

Spiral + Prototip hamda V-Model + Prototip kombinatsiyalari va ko’p bosqichli amaliy jarayon.

3. Gibrid Model (Hybrid Model)

Mijoz tasdig’i uchun dastlabki ishchi model: Statik va Dinamik prototiplar hamda prototip sinovi.

4. Prototip Modeli (Prototype Model)

Verifikatsiya va Validatsiyaning 5 bosqichli parallel uyg’unligi, CRS vs SRS tafovutlari.

5. V-Model (Verification & Validation)

3. ISTQB Foundation (CTFL v4.0 Standartlari)

Dasturiy ta’minotni sinash bo’yicha global sertifikatlash dasturining 6 ta rasmiy moduli:

CTFL v4.0 standarti to’liq sharhi, imtihon tuzilishi, K-darajalari (K1-K4) va asosiy terminologiya.

ISTQB Foundation Markazi

Sinov nima, nima uchun zarur, 7 ta oltin tamoyil, test faoliyatlari va sinovchining fikrlash tarzi.

1-bob. Sinov Asoslari (Fundamentals of Testing)

Ishlab chiqish modellari kontekstida testlash, sinov darajalari, sinov turlari va texnik xizmat sinovlari.

2-bob. SDLC Davomida Sinov (Testing in SDLC)

Statik testlash asoslari, ko’rib chiqish (Reviews) turlari va avtomatlashtirilgan statik tahlil.

3-bob. Statik Sinov (Static Testing)

Qora quti (EP, BVA, Decision Table, State Transition), Oq quti va tajribaga asoslangan texnikalar.

4-bob. Test Tahlili va Dizayni (Test Analysis & Design)

Testni rejalashtirish, xatarlarni boshqarish (Risk Management), monitoring, nazorat va nuqsonlarni boshqarish.

5-bob. Sinov Faoliyatini Boshqarish (Managing Test Activities)

Sinov vositalari tasnifi, avtomatlashtirishning foydalari va xatarlari, vositalarni tanlash tamoyillari.

6-bob. Sinov Vositalari (Test Tools)

4. Tarmoqlar va Web Asoslari (Networks for QA)

Har bir professional QA muhandisi tushunishi shart bo’lgan internet protokollari va arxitektura:

Veb-texnologiyalar, protokollar va tizimlararo ma’lumot almashinuvi asoslari.

Tarmoqlar Markazi

Mijoz, server va ma’lumotlar bazasi o’rtasidagi bog’lanish va so’rov-javob sikli.

Mijoz-Server (Client-Server) Arxitekturasi

HTTP so’rov va javob strukturasi, sarlavhalar (headers), status kodlari va SSL/TLS xavfsizligi.

HTTP va HTTPS Protokollari

Zamonaviy API protokollari tahlili, REST tamoyillari, SOAP XML va gRPC protobuffers.

REST, SOAP va gRPC Arxitekturalari

Monolit vs Mikroservislar, servislararo muloqot va API Gateway vazifasi.

Mikroservis Arxitekturasi

Brauzer va server keshi, Cache-Control direktivalari va kesh tufayli yuzaga keladigan nuqsonlar.

Kesh Mexanizmlari (Cache)

5. Sinov Turlari va Mobil Sinov (Types of Testing & Mobile QA)

Dasturiy ta’minot sifatini ta’minlashda qo’llaniladigan sinov turlari katalogi va mobil ilovalarni tekshirish:

Qo’lda sinash, avtomatlashtirish, Regressiya, Smoke, Sanity, Yuklama (Load), Xavfsizlik va boshqalar.

Sinov Turlari Katalogi (34+ tur)

Android va iOS sinovi, Nativ/Gibrid ilovalar, Interrupt testing, emulyatorlar, ADB buyruqlari va cheklist.

Mobil Ilovalarni Sinash (Mobile QA)

6. Test Hujjatlari va Texnikalari

Standart test hujjatlari, rejalari, hisobotlari hamda dizayn texnikalari:

Test Plan, Test Strategy, Test Scenario, Test Case, RTM, Defect Report va Sinov xulosa hisobotlari (ISO/IEC/IEEE 29119-3).

Test Hujjatlari Markazi

Qora quti (EP, BVA, Decision Table, State Transition, Use Case), Oq quti (Statement, Branch Coverage) va Tajribaga asoslangan texnikalar.

Test Texnikalari Markazi

7. Test Menejment, Nuqsonlar va Vositalar

Sinov jarayonini boshqarish, xatoliklarni kuzatish va zamonaviy vositalar ekotizimi:

Xatarlarni tahlil qilish (Risk Analysis), Testni baholash (Estimation), Monitoring va Nazorat.

Test Menejment Markazi

Nuqsonning hayotiy sikli (Defect Life Cycle), Severity va Priority mezonlari hamda sifatli Bug Report tarkibi.

Nuqsonlarni Kuzatish Markazi

Veb avtomatlashtirish (Selenium, Playwright, Cypress), Mobil (Appium), API (Postman), Yuklama (JMeter, k6).

Sinov Vositalari Markazi