Tarmoqlar Qamrovi Sinovi (Branch Coverage Testing)

Tarmoqlar qamrovi sinovi (Branch Coverage Testing) — shartli qaror qabul qilish operatorlaridan kelib chiquvchi har bir tarmoq (branch) sinov jarayonida kamida bir marta bajarilishini tekshiradigan oq quti sinov texnikasidir. U shartli operatorlar bilan bog’liq barcha mumkin bo’lgan bajarilish yo’llari to’liq baholanishini ta’minlaydi.

Ushbu bobda siz tarmoqlar qamrovi sinovi nima ekanligi, u qanday ishlashi, qanday hisoblanishi hamda amaliy misolini o’rganasiz.

Tarmoqlar Qamrovi Sinovi Nima? (What is Branch Coverage Testing?)

Tarmoqlar qamrovi sinovi — dasturdagi har bir qaror qabul qilish nuqtasining (decision point) barcha tarmoqlari kamida bir marta ishga tushirilganligini tekshiruvchi oq quti sinov usulidir. U har bir shartli operatorning ham rost (true), ham yolg’on (false) natijalari sinovdan o’tkazilishini kafolatlaydi.

Ushbu texnika dasturdagi barcha tarmoqlarni aniqlash uchun **Boshqaruv Oqimi Grafigi (Control Flow Graph — CFG)**dan foydalanadi. Test holatlari har bir tarmoq bajarilishi va dasturning barcha qaror qabul qilish nuqtalari to’liq qamrab olinishi uchun loyihalashtiriladi.

Tarmoqlar qamrovi (Branch Coverage) va Qarorlar qamrovi (Decision Coverage) bir-biriga juda yaqin bo’lsa-da, maqsad jihatidan farq qiladi:

• Qarorlar qamrovi (Decision Coverage): har bir qaror operatorining o’zi umumiy true va false natija berishini tekshiradi.
• Tarmoqlar qamrovi (Branch Coverage): har bir qaror nuqtasidan boshlanuvchi har bir alohida tarmoq (yo’nalish) bo’ylab harakatlanishga e’tibor qaratadi.

Tarmoqlar qamrovi odatda dasturdagi jami tarmoqlar soniga nisbatan sinovda bajarilgan tarmoqlar foizini hisoblash orqali o’lchanadi. U birlik sinovlarida (Unit Testing) shartli mantiq va tarmoqlanish operatorlaridagi nuqsonlarni aniqlashda keng qo’llaniladi.

Tarmoqlar Qamrovi Qanday Hisoblanadi? (How to Calculate Branch Coverage?)

Tarmoqlar qamrovini hisoblashning bir necha usullari mavjud, biroq eng keng tarqalgan usul — yo’llarni topish (pathfinding) usulidir.

Ushbu usulda bajarilgan tarmoqlar yo’llari soni orqali tarmoqlar qamrovi hisoblanadi. Tarmoqlar qamrovi texnikasi qarorlar qamroviga muqobil sifatida ham qo’llanilishi mumkin. Ayrim manbalarda u alohida texnika sifatida ajratilmasa-da, aslida u qarorlar qamrovidan farq qiladi va boshqaruv oqimi grafigining barcha tarmoqlarini to’liq sinash uchun zarurdir.

Tarmoqlar qamrovi (BC) = Bajarilgan tarmoq yo'llari soni

Amaliy Kod Misoli

Quyidagi oddiy kod strukturasini ko’rib chiqamiz:

Read X  
Read Y  
IF X + Y > 100 THEN  
    Print "Large"  
ENDIF  
IF X + Y < 100 THEN  
    Print "Small"  
ENDIF  

Bu dasturda ikkita o’zgaruvchi (X va Y) kiritiladi va ikkita shart tekshiriladi:

• Agar birinchi shart rost bo’lsa, "Large" chop etiladi; agar yolg’on bo’lsa, keyingi shartga o’tiladi.
• Agar ikkinchi shart rost bo’lsa, "Small" chop etiladi.

Boshqaruv Oqimi Grafigi (CFG Diagrammasi)

Ushbu kod strukturasi uchun boshqaruv oqimi grafigi quyidagicha bo’ladi:

Grafigi va Yo’llar Tahlili

Yuqoridagi boshqaruv oqimi grafigi tahlili:

1. 1-Holat — “Ha (Yes)” qarori bo’yicha harakatlanish:
   • Yo’l: A1 -> B2 -> C4 -> D6 -> E8
   • Qamrab olingan qirralar: 1, 2, 4, 5, 6 va 8.
   • Biroq ushbu yo’lda 3 va 7-qirralar qamrab olinmay qoladi.
2. 2-Holat — “Yo’q (No)” qarori bo’yicha harakatlanish:
   • Qolgan 3 va 7-qirralarni qamrab olish uchun “Yo’q (No)” qarori bo’yicha harakatlanish zarur.
   • Yo’l: A1 -> B3 -> 5 -> D7
   • Qamrab olingan qirralar: 3 va 7.

Shunday qilib, ushbu ikki yo’l orqali o’tish dasturdagi barcha tarmoqlarni to’liq qamrab oladi:

• 1-Yo’l (Path 1): A1-B2-C4-D6-E8
• 2-Yo’l (Path 2): A1-B3-5-D7

Tarmoqlar qamrovi (Branch Coverage) = Yo'llar soni = 2

Tarmoqlar Qamrovi Natijalari Jadvali